قراردادهای هوشمند میتوانند مانند عوامل هوش مصنوعی فکر کنند و پاسخ دهند — اینگونه
برای سالها شعار «کد قانون است» به پیشران جبهه دیجیتال جدید تبدیل شد؛ وعدهای که طبق آن قوانین پس از ثبت، همچون ساعت کار میکردند. در معماری اولیه وب۳، قراردادهای هوشمند به سنگبنای این ایده بدل شدند، نوآوری بدون نیاز به مجوز را ممکن ساختند و زمینه مالی غیرمتمرکز (DeFi) را ایجاد کردند. با رشد اکوسیستم، عدالت و قطعیت کد گاهی به قیمت پیچیدگی و ابهام برای کاربران غیرتکنیکی تمام میشد. تعامل با قراردادها مثل ورقزدن دفترچه راهنما به زبان خارجی بود همراه با فشار دادن دکمهها به قضا و قدر.
در پاسخ، صنعت بلاکچین به سادهسازی روی آورد. «بیتکست» بیت کوین اوردینالز و توکنهای BRC-20 صدور دارایی را با قوانین متنی ساده ممکن کردند و مانع ورود فنی را کاهش دادند. بعضی پلتفرمها حتی اجازه میدادند کاربران بدون نوشتن حتی یک خط کد، توکن بسازند. به جای قراردادهای سفارشی، پروژهها روی قالبهای آماده تمرکز کردند تا دسترسپذیری را بر انعطافپذیری برتری دهند.
با گسترش صنعت سوالاتی مطرح شد: آیا قراردادهای هوشمند میتوانند از کد خشک و ثابت فراتر روند و چتمحور شوند؟ آیا میشود آنها را بدون از دستدادن انعطاف یا امنیت، سادهتر فهمید؟ با آشکارتر شدن محدودیتهای کدمحور، موجی از پروژههای زیرساخت بلاکچین پایههای منطق قرارداد را بازتعریف میکنند. «روچ نتورک» یک لایه اجرایی مدولار نوشتهشده در زبان Move، از جمله این پروژههاست. این شبکه که برای برنامههای ترکیبشونده و دادهمحور طراحی شده، به قراردادها حافظه میدهد، اجازه رشد میدهد و آنها را به مدلهای زبانی بزرگ (LLM) وصل میکند.
پروژه جاهطلبانه «نووا» بر همین اساس شکل گرفته است. نووا قراردادهای هوشمند را به سامانههایی زبانمحور تبدیل میکند. به جای نوشتن منطق با کد، رفتار با پرومت—دستورات ساده به زبان طبیعی—تعریف میشود تا عاملهای هوشمصنوعی آنها را تفسیر و اجرا کنند. این ایده در مدل «پرومت قانون است» نووا خلاصه میشود. هر عامل با پرومت سیستمی تعریف میشود، حافظه تعاملهای قبلی را حفظ میکند و با استفاده از LLM، ورودی کاربر را پردازش میکند. به جای فراخوانی توابع در رابطهای پیچیده، کاربران مانند چت در دیسکورد یا تلگرام با عامل صحبت میکنند. تمامی تبادلها در زنجیره ثبت و شفاف میشود.
نتیجه: نسل جدیدی از قراردادهای هوشمند که قابلخواندن برای انساناند و توان تعامل با کاربران را فراتر از ظرفیت کد صرف دارند. معماری نووا سه لایه یکپارچه دارد: ورودی زبان طبیعی، حافظه عامل و اجرای درون زنجیره. ابتدا کاربران با فریمورک مبتنی بر Move روچ، عامل خودگردان را مستقر میکنند. هر عامل بهعنوان یک حساب قرارداد هوشمند با پرومت سیستمی تعریفشده راهاندازی میشود. ارتباط با LLM از طریق لایه اوراکل صورت میگیرد. گرچه اکنون سرویسدهندههای متمرکز مثل OpenAI به کار میروند، تکنیکهای رمزنگاری مانند zkTLS برای تأیید اصالت هر تعامل در دست بررسیاند. نهایتاً عاملها داخل یک اتاق گفتوگوی اختصاصی در زنجیره فعالیت میکنند؛ تمامی گفتگوها، پاسخها و اقدامات ثبت میشود.
اما این عاملها صرفاً رابط چت نیستند؛ آنها بازیگران دیجیتال خودمختارند. پس از استقرار، قابل تغییر نیستند؛ حافظه را نگه میدارند و بر اساس منطق و محدودیتهای تعریفشده عمل میکنند.
برای آزمایش ایده، تیم نووا چند نمونه اولیه ساخت؛ هر کدام با شخصیت و منطق رفتاری متفاوت. «نِورترنسفر» که زیر هیچ شرایطی انتقال دارایی را نمیپذیرد، «گالوم» با الهام از تالکین که داراییها را انباشته میکند و تسلیم نمیشود، «تراستدپی» محدود به آدرسهای سفیدشده و «کریپتوکایشِن» که بر اساس «مقدار شانس» بهصورت تصادفی توکن پخش میکند. تیم در برابر نفوذ پرومت و حفظ ثبات رفتار، هر عامل را آزمایش و تقویت کرد. تنها در یکی از حملات تزریق پرومت، تیم مجبور به بازطراحی حفاظها شد.
این آزمونها نشان دادند که عاملهای هوشمصنوعی میتوانند در محیطهای مالی بهعنوان بازیگران مقید به منطق عمل کنند، زبان را تفسیر کنند و بر اساس تعامل واقعی کاربران خود را تطبیق دهند. عاملهای پرومتمحور فراتر از سادهسازی تعامل با قراردادها عمل میکنند؛ نحوه ارتباط کاربران با سیستمهای غیرمتمرکز را دگرگون میکنند. به جای کار با رابطهای خشک، کاربران با عاملهای خودمختار تعامل میکنند که تصمیمها را بر اساس پرومت اتخاذ میکنند.
موارد کاربرد فراتر از نمونههای آزمایشی است. در دیفای، عاملها میتوانند بهصورت خودکار پرتفوی مدیریت کنند یا استراتژیهای پیچیده اجرا کنند. در بازیها، آنها نقش شخصیتهای غیربازیکن را با هوشمندی روایی بر عهده دارند. در سازمانهای خودگردان غیرمتمرکز (DAO)، عاملها میتوانند بهعنوان خزانهدار بیطرف یا نماینده رأیدهی درون زنجیره عمل کنند.
پروژه نووا چشماندازی از نسل بعدی قراردادهای هوشمند را نشان میدهد؛ جایی که مرز بین کد و ذهن محو میشود و زبان طبیعی با منطق برنامهپذیر ترکیب میگردد. با استقبال از چنین فریمورکهایی، وب۳ ممکن است از قراردادهای ایستا به عاملهای هوشمند دینامیک تبدیل شود؛ هر عامل با هدف، اختیار و شفافیت عمل میکند. روچ قصد دارد پروتکل نووا را متنباز کند تا توسعهدهندگان، پژوهشگران و خالقان بتوانند مدل را گسترش دهند. در دنیایی که روزبهروز تحت تأثیر سیستمهای هوشمند است، قراردادهای هوشمند از کد مکتوب به توافقهای گفتوگو شده تکامل مییابند و بلاکچینها بیش از دفترچههای ایستا، به جوامع پویاتر شبیه میشوند.