اتحادیه اروپا از ابتدای سال ۲۰۲۶ چارچوب تازه ای را برای شفافیت مالیاتی بازار ارز دیجیتال اجرا می کند که بر اساس آن، پلتفرم های ارائه دهنده خدمات رمزارزی باید اطلاعات هویتی کاربران و جزئیات تراکنش ها را به نهادهای مالیاتی گزارش دهند. این تغییر با هدف بستن شکاف های گزارش دهی و کاهش امکان فرار مالیاتی در تراکنش های فرامرزی طراحی شده است.
به نقل از کوین تلگراف، مبنای حقوقی این تغییر «دستورالعمل شورای اتحادیه اروپا (EU) 2023/2226» است که با نام DAC8 شناخته می شود. DAC8 در واقع نسخه توسعه یافته «دستورالعمل همکاری اداری» (DAC) برای تبادل خودکار اطلاعات مالیاتی بین کشورهای عضو است؛ با این تفاوت که این بار دارایی های دیجیتال را هم به طور رسمی زیر چتر گزارش دهی می آورد. در کنار مقررات MiCA (قانون بازار دارایی های دیجیتال)، DAC8 یکی از مهم ترین قطعات پازل قانون گذاری اروپا برای صنعت کریپتو محسوب می شود. تفاوت اصلی هم این است که MiCA بیشتر روی مجوزدهی، رفتار بازار و حمایت از سرمایه گذاران تمرکز دارد، اما DAC8 به طور مشخص روی گزارش دهی مالیاتی و تبادل داده بین دولت ها متمرکز است.
DAC8 چرا معرفی شد و چه چیزی را تغییر می دهد؟
کشورهای اروپایی سال هاست از سازوکار DAC برای اشتراک گذاری اطلاعات مالیاتی مرتبط با حساب های بانکی، درآمدهای سرمایه گذاری و برخی فعالیت های پلتفرم های دیجیتال استفاده می کنند. با رشد استفاده از ارزهای دیجیتال در اروپا، نبود یک سازوکار رسمی برای گزارش تراکنش های رمزارزی به یک نقطه کور تبدیل شد؛ به طوری که بخشی از فعالیت های مرتبط با خرید و فروش، تبدیل و انتقال رمزارزها می توانست از نگاه نهادهای مالیاتی پنهان بماند. نگاه سیاست گذاران اروپایی این است که نباید صرفا به دلیل ماهیت فناوری بلاکچین، برای کریپتو استثنا قائل شد؛ بنابراین DAC8 قرار است همان منطق شفافیت مالی سنتی را به دارایی های دیجیتال هم تعمیم دهد و تبادل خودکار اطلاعات را به این حوزه بیاورد.
هماهنگی با استاندارد جهانی OECD و دامنه پوشش
اتحادیه اروپا مدل گزارش دهی DAC8 را هم راستا با «چارچوب گزارش دهی دارایی های دیجیتال» سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) طراحی کرده است؛ چارچوبی که در سال ۲۰۲۳ به عنوان استاندارد جهانی گزارش تراکنش های رمزارزی مطرح شد. این هم راستایی باعث می شود گزارش دهی اروپا با کشورهایی که استاندارد مشابهی را اجرا می کنند، سازگارتر باشد و تبادل داده با حوزه های غیراروپایی نیز در آینده آسان تر انجام شود.
در DAC8، مخاطب اصلی الزامات گزارش دهی «ارائه دهندگان خدمات دارایی دیجیتال» یا همان CASPها هستند. این گروه می تواند شامل صرافی های متمرکز، کارگزاری های رمزارزی، کیف پول های حضانتی و سایر واسطه هایی باشد که برای کاربران خرید و فروش یا نگهداری دارایی دیجیتال را انجام می دهند. دامنه دارایی های مشمول نیز گسترده توصیف شده و معمولا بیشتر رمزارزها، استیبل کوین ها، دارایی های توکنیزه شده و برخی NFTها (در صورتی که کارکردی شبیه ابزار سرمایه گذاری داشته باشند) را شامل می شود. نکته مهم دیگر، اثر برون مرزی این دستورالعمل است؛ یعنی اگر یک پلتفرم خارج از اتحادیه اروپا به کاربران اروپایی خدمات بدهد، ممکن است برای ادامه فعالیت با این بازار مجبور به رعایت الزامات گزارش دهی شود.
زمان بندی اجرا و اولین گزارش ها چه زمانی ارسال می شود؟
DAC8 در اکتبر ۲۰۲۳ تصویب شد و کشورهای عضو موظف شدند آن را تا پایان سال ۲۰۲۵ وارد قوانین داخلی خود کنند. اجرای عملیاتی هم از ۱ ژانویه ۲۰۲۶ آغاز می شود؛ به این معنا که پلتفرم ها از این تاریخ باید داده های موردنیاز را جمع آوری و آماده سازی کنند. طبق برنامه اعلام شده، نخستین گزارش های رسمی که فعالیت های سال ۲۰۲۶ را پوشش می دهد، در سال ۲۰۲۷ به نهادهای مالیاتی ارائه می شود (معمولا ظرف چند ماه پس از پایان سال مالی). پس از دریافت، این داده ها به صورت خودکار بین سازمان های مالیاتی کشورهای عضو تبادل خواهد شد تا کشوری که کاربر در آن اقامت مالیاتی دارد، بتواند به اطلاعات مرتبط دسترسی پیدا کند؛ حتی اگر پلتفرم در کشور دیگری مستقر باشد.
پلتفرم ها دقیقا چه اطلاعاتی را باید گزارش دهند؟
بر اساس این چارچوب، CASPها باید فرآیندهای احراز هویت و بررسی های تکمیلی را تقویت کنند و اطلاعات کاربران را در قالبی استاندارد به نهادهای مالیاتی ارائه دهند. این اطلاعات معمولا شامل نام و نام خانوادگی، نشانی، اقامت مالیاتی و شماره شناسایی مالیاتی (TIN) در صورت وجود است. علاوه بر داده های هویتی، اطلاعات تراکنش نیز باید گزارش شود؛ از جمله نوع تراکنش (فروش، تبدیل، انتقال و موارد مشابه)، تاریخ انجام، ارزش تراکنش و مبالغ حاصل از واگذاری دارایی (Gross proceeds). نتیجه این مدل آن است که گزارش دهی رمزارز برای پلتفرم ها از حالت موردی و پراکنده خارج می شود و به یک تعهد منظم و دوره ای شبیه گزارش دهی در بازارهای مالی سنتی تبدیل خواهد شد.
این قوانین برای کاربران چه معنایی دارد؟
مهم ترین پیامد برای کاربران اروپایی، افزایش شفافیت مالیاتی است. وقتی داده های تراکنش از سوی پلتفرم ها جمع آوری و بین کشورها تبادل شود، سازمان های مالیاتی ابزار بیشتری برای تطبیق فعالیت های رمزارزی با اظهارنامه های مالیاتی خواهند داشت. در عمل، کاربران ممکن است هنگام افتتاح حساب یا به روزرسانی اطلاعات، با درخواست جزئیات بیشتری درباره اقامت مالیاتی یا مدارک هویتی مواجه شوند و همچنین احتمال بررسی مغایرت ها بین آنچه در پلتفرم انجام شده و آنچه در اظهارنامه گزارش می شود، افزایش می یابد.
با این حال، DAC8 به خودی خود «مالیات جدید» وضع نمی کند و نرخ مالیات واحدی هم برای کشورهای اروپایی تعریف نمی کند. سیاست مالیاتی رمزارزها همچنان در اختیار هر کشور عضو باقی می ماند و DAC8 صرفا روی تبادل اطلاعات و شفافیت تمرکز دارد. بنابراین کاربران همچنان باید مطابق قوانین کشور محل اقامت خود، فعالیت های رمزارزی را در اظهارنامه مالیاتی اعلام کنند، با این تفاوت که داده های پلتفرم ها می تواند به عنوان مرجع تطبیق در دسترس سازمان مالیاتی قرار بگیرد.
چالش های اجرایی و نقاط مبهم
اجرای DAC8 برای پلتفرم ها هزینه و پیچیدگی فنی قابل توجهی دارد؛ از ردیابی دقیق تراکنش ها و ارزش گذاری تا راستی آزمایی اقامت مالیاتی و نگهداری امن داده ها. برای کسب وکارهای کوچک تر، هم زمان شدن این الزامات با سایر مقررات مثل MiCA و الزامات ضد پولشویی می تواند فشار مضاعف ایجاد کند. در صورت عدم رعایت یا ارسال گزارش ناقص، ریسک جریمه و برخورد قانونی نیز مطرح است و همین موضوع می تواند بر تصمیم برخی شرکت ها درباره ادامه فعالیت در بازار اتحادیه اروپا اثر بگذارد.
از سوی دیگر، هنوز همه جزئیات درباره حوزه هایی مانند امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) روشن نیست؛ زیرا در بسیاری از محصولات دیفای، واسطه متمرکزی وجود ندارد که نقش «گزارش دهنده» را ایفا کند. همچنین بحث های مرتبط با حریم خصوصی و گستردگی داده های جمع آوری شده ادامه دارد، هرچند مقام های اروپایی تاکید کرده اند که قوانین حفاظت از داده از جمله GDPR همچنان لازم الاجراست. در مجموع، DAC8 را می توان بخشی از روند جهانی دانست که در آن دولت ها تلاش می کنند ارز دیجیتال را مانند سایر دارایی های مالی، تحت استانداردهای شفافیت و گزارش دهی قرار دهند؛ روندی که احتمالا در سال های آینده به سایر مناطق نیز سرایت می کند.