آیا جامعه بدون پول نقد سوئد در خطر است؟ بحران روسیه ضرورت پول آفلاین را نشان داد

بازنگری در جامعه بدون پول نقد سوئد: نیاز به پول الکترونیکی آفلاین

جنگ اوکراین و روسیه در جهان تاثیرات گسترده‌ای داشته است. برای کشورهای نوردیک، که دو کشور آن‌ها یعنی فنلاند و نروژ با روسیه مرز مشترک دارند، حمله نظامی دیگر غیرممکن به نظر نمی‌رسد. برای سوئد، این شرایط باعث شده تا نسبت به ایده «جامعه بدون پول نقد» تجدید نظر صورت گیرد. بر اساس گزارشی از گاردین، سوئد نسبت به حملات هیبریدی روسیه، از جمله حملات سایبری نگران است؛ حملاتی که می‌تواند زیرساخت‌های حیاتی مانند شبکه برق را که پرداخت‌های دیجیتال به آن وابسته است، مختل کند. حتی دولت سوئد به شهروندانش توصیه کرده‌ است تا مقداری پول نقد ذخیره کنند. در همین راستا ویتالیک بوترین (هم‌بنیان‌گذار اتریوم) نیز در ۲۵ مه اشاره کرد که «کشورهای نوردیک از ایده جامعه بدون پول نقد عقب‌نشینی می‌کنند، چرا که این مدل متمرکز بسیار آسیب‌پذیر است و پول نقد به عنوان پشتیبان ضروری است.»

آسیب‌پذیری پرداخت‌های دیجیتال؛ نیاز به گزینه آفلاین

بازار پرداخت‌ها در سوئد تقریبا به طور کامل دیجیتال شده است و پرداخت با کارت‌های بانکی یا از طریق اپلیکیشن‌هایی مثل سوئیش (Swish) بسیار رایج است. اما زیرساخت پرداخت‌های دیجیتال به اینترنت و برق وابسته است و در برابر بلایای طبیعی، حملات تروریستی یا نظامی خارجی آسیب‌پذیر می‌باشد. این موضوع سوالاتی ایجاد می‌کند از جمله این که؛ آیا پول الکترونیکی آفلاین از لحاظ فنی امکان‌پذیر است؟ آیا سخت‌افزار لازم وجود دارد و چه مدت زمان تا اجرای گسترده باقی مانده‌ است؟ همچنین آیا توسعه‌دهندگان بلاکچین نقشی در این روند دارند؟

بر اساس گزارشی از بانک مرکزی سوئد (ریکسبانک)، سوئد و نروژ کمترین میزان پول نقد در گردش نسبت به تولید ناخالص داخلی را دارند. اما این دولت برنامه‌ای رسمی برای حذف پول نقد نداشت و این روند بر اساس تمایل بازار شکل گرفت. ولی پس از حمله روسیه به اوکراین، نگهداری پول نقد در جامعه افزایش یافته و دولت و بانک مرکزی نیز مردم را تشویق به این کار کرده‌اند.

جهانی‌شدن نیاز به پول الکترونیکی آفلاین

نیاز به گزینه پول الکترونیکی آفلاین فقط به سوئد محدود نیست. بانک مرکزی انگلیس و بانک مرکزی اروپا نیز این موضوع را بررسی می‌کنند. ویزا و مسترکارت سال‌هاست به دنبال گزینه پرداخت آفلاین هستند و چین هم کیف پول سخت‌افزاری مبتنی بر سیم‌کارت را برای یوان دیجیتال معرفی کرده است تا پرداخت‌های بدون اینترنت در روستاها ممکن شود.

احتمال تاثیر وقایع نظامی، فجایع طبیعی یا خاموشی‌های ناشی از اقتدارگرایی، این ضرورت را ایجاد می‌کند که پرداخت‌های آفلاین دیگر فقط مسئله راحتی نیست، بلکه یک نیاز حیاتی است. سیاست‌گذاران در سوئد اکنون بیشتر به این فکر می‌کنند که جامعه تحت بحران چگونه عمل خواهد کرد؛ چون فناوری پرداخت دیجیتال آفلاین فعلاً در دسترس نیست. برخی کارشناسان برآورد می‌کنند تا سه الی پنج سال دیگر، مدل‌های پرداخت آفلاین در مقیاس بزرگ و با حفظ حریم خصوصی، در دسترس خواهند بود و تا آن زمان راهکارهای ترکیبی مانند کیف پول‌های شارژ شده و تراشه‌های امن غالب خواهند بود.

چالش‌های فنی پول الکترونیکی آفلاین و نقش بلاکچین

یکی از چالش‌های فنی اصلی، مشکل خرج‌کرد دوباره (double-spend) است؛ یعنی این که چطور یک دارایی دیجیتال مانند یک شیء فیزیکی فقط برای یک نفر باشد. ساتوشی ناکاموتو این مشکل را در بیت کوین با سیستم غیرمتمرکز و اثبات کار حل کرد، اما هنوز نیاز به برق و اینترنت داشت.

ویتالیک بوترین پیشنهاد داده بود که اتریوم می‌تواند برای پرداخت‌های دیجیتال مقاوم‌تر کمک کند و برخی کارشناسان دیگر نیز موافق هستند. مثلاً می‌توان با تایید اعتبار قبل و ایجاد ترازهای امن زمان آنلاین بودن، امکان تراکنش‌های آفلاین امن را فراهم کرد تا بعد از برقراری ارتباط مجدد با شبکه ثبت شوند. البته فناوری‌های نوینی مانند اثبات دانایی صفر و تراشه‌های امن هنوز آماده استفاده گسترده نیستند و راهکارها فعلاً یا به سخت‌افزار قابل اعتماد نیاز دارند یا به پیگیری بعدی معامله‌گران متخلف.

چرا یک جامعه کاملاً بدون پول نقد ممکن نیست؟

گذشته از خطر حمله نظامی، دلایل دیگری هم برای بازنگری سوئد وجود دارد. بسیاری هنوز به پول نقد وابسته‌اند و حذف آن باعث حاشیه‌نشینی اقشار آسیب‌پذیر می‌شود. به‌عنوان مثال، در بسیاری از بخش‌ها حتی پارکینگ‌های عمومی پول نقد قبول نمی‌کنند و بدون کارت یا سوئیش زندگی سخت است. حدود ۸۰ درصد مردم سوئد حساب سوئیش دارند، اما باقی مردم بیشتر از همیشه به حاشیه رانده می‌شوند.

شاید رویای جامعه کاملاً بدون پول نقد از ابتدا غیرواقعی بود و حالا کشورهای دیجیتالی پیشرفته می‌فهمند که همواره به پول نقد به عنوان پشتوانه نیاز دارند، خصوصاً در زمان بحران‌های ژئوپولیتیک. برخی معتقدند جامعه بدون پول نقد به حذف دموکراسی و شمول بیشتر جامعه منجر شده است و مردم از آغاز به دنبال این فناوری نبودند، بلکه پس از فراهم‌شدن آن ساده‌تر به آن روی آوردند. دلیل ادامه این روند بیشتر حفظ وجهه جهانی سوئد است تا ملاحظات اصولی.